Malpraktis Davasında Bilirkişi ve Adli Tıp Raporuna İtiraz

Tıbbi malpraktis davalarında sonucu çoğu zaman bilirkişi raporu belirler. Hâkim, bir ameliyatın ya da tedavinin tıbbın kabul görmüş kurallarına uygun yürütülüp yürütülmediğini kendi bilgisiyle değerlendiremeyeceğinden dosyayı Adli Tıp Kurumuna, üniversitelerin ilgili anabilim dallarına ya da bilirkişi listesinden seçilen hekim heyetlerine gönderir. Bu nedenle bilirkişi ve Adli Tıp raporuna itiraz, yargılamanın en önemli aşamalarından biridir.

Rapor mahkemeyi kanunen bağlamaz; ancak tıbbi bir soruda mahkemenin elindeki başlıca teknik dayanak olduğundan uygulamadaki ağırlığı büyüktür. Rapora karşı süresi içinde, somut ve tıbbi dayanağı olan bir itiraz yapılmaması, eksik ya da hatalı bir değerlendirmenin hükme esas alınması sonucunu doğurabilir. “Rapora katılmıyoruz” biçimindeki genel bir beyan ise çoğu zaman yeni bir inceleme için yeterli görülmez.

Aşağıda bilirkişiye hangi durumlarda başvurulduğu, raporu kimlerin hazırladığı, raporda hangi sorulara cevap arandığı, itirazın süresi ve yolu ile etkili bir itirazın nasıl kurulabileceği genel hatlarıyla ele alınmaktadır.

Malpraktis davasında bilirkişiye neden başvurulur?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK), çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasını öngörür; hâkimlik mesleğinin gereği olarak hukuki bilgiyle çözülebilecek konularda ise bilirkişiye başvurulamaz (m.266). Bilirkişi, mahkemeye teknik bilgi aktaran kişi demektir; davada taraf ya da karar verici değildir.

Malpraktis dosyalarında tıbbi standardın ne olduğu, hekimin bu standarttan ayrılıp ayrılmadığı ve ortaya çıkan zararın bu ayrılıkla bağlantılı olup olmadığı teknik sorulardır. Buna karşılık kusurun ve sorumluluğun hukuki nitelendirmesi, örneğin aydınlatmanın hukuken yeterli sayılıp sayılmayacağı ya da hangi sözleşme hükümlerinin uygulanacağı, sonuçta hâkime aittir. 31 Temmuz 2026’da yayımlanan 7589 sayılı Kanun ile 2802 sayılı Hâkimler ve Savcılar Kanunu’nda yapılan değişiklikle, hukuki bilgiyle çözülebilecek bir konuda bilirkişiye başvurulması hâkim bakımından disiplin sebebi sayılmıştır. Bu değişiklik tıbbi soruların bilirkişiye gönderilmesini engellemez; ancak raporların hukuki değerlendirme içeren kısımlarının daha dikkatli ayıklanmasını gündeme getirebilir.

Kamu hastanelerine karşı idari yargıda açılan tam yargı davalarında da 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun yollaması (m.31) ile bilirkişiliğe ilişkin HMK hükümleri uygulanır. Ceza soruşturmasında ise bilirkişi incelemesi 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesinde yürütülür.

Raporu kimler hazırlar: Adli Tıp Kurumu, üniversiteler ve bilirkişi heyetleri

Malpraktis dosyalarında rapor genellikle üç kaynaktan birinden alınır:

• Adli Tıp Kurumu. 2659 sayılı Adli Tıp Kurumu Kanunu kapsamında görev yapan Kurumun ihtisas kurulları, yargı mercilerinin talebi üzerine rapor düzenler. Raporlar arasındaki çelişkinin giderilemediği dosyalarda Adli Tıp Genel Kuruluna gidilmesi uygulamada görülen bir yoldur. 7589 sayılı Kanun ile Kurum üyeliğine atanabilmek için ilgili dalda ihtisas veya doktora şartı getirilmiştir.
• Üniversite heyetleri. Mahkemeler, tıp fakültelerinin adli tıp veya ilgili klinik anabilim dallarından oluşturulan heyetlerden de rapor isteyebilir.
• Bilirkişi listesinden seçilen hekimler. 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu uyarınca oluşturulan listelerde kayıtlı hekimlerden heyet kurulabilir.

Yargıtay uygulamasında, malpraktis iddialarının ilgili tıp dalından hekimlerin de yer aldığı bir kurul tarafından incelenmesi ve raporun gerekçeli, denetime elverişli olması aranmaktadır. Tek hekim imzalı raporlar ya da olayla ilgili branşı içermeyen heyetlerin raporları kural olarak yeterli görülmez. Örneğin bir anestezi uygulamasına ilişkin iddiada heyette anesteziyoloji alanından bir hekimin bulunmaması, itirazın konusu olabilir.

Bir raporda hangi sorulara cevap aranır?

İyi hazırlanmış bir rapor, olayı yalnızca “komplikasyon gelişmiştir” ya da “kusur yoktur” gibi bir sonuç cümlesiyle değil, aşama aşama ele alır. Raporun okunmasında şu soruların cevaplanıp cevaplanmadığına bakılabilir:

1. Endikasyon: Müdahaleye karar verilmesi tıbben yerinde miydi, alternatifler değerlendirildi mi?
2. Tanı süreci: Gerekli muayene ve tetkikler zamanında yapıldı mı, sonuçlar doğru yorumlandı mı?
3. Uygulama: Seçilen teknik ve uygulamanın kendisi tıbbi standarda uygun muydu?
4. Komplikasyon: Ortaya çıkan sonuç bilinen bir komplikasyon mu; gereken dikkat gösterildiğinde önlenebilir miydi?
5. Sonrasının yönetimi: Komplikasyon zamanında fark edildi mi, gereken müdahale gecikmeden yapıldı mı?
6. Kayıtlar: Aydınlatılmış onam ve tedavi süreci dosyada belgelenmiş mi?
7. Nedensellik bağı: Tespit edilen standarttan sapma ile zarar arasında bağ var mı?
8. Kalıcı zarar: Kalıcı bir sağlık kaybı varsa bunun oranı nedir?

Komplikasyon ile malpraktis arasındaki fark ve onamın bu ayrımdaki yeri, aydınlatılmış onam yazısında ayrıca ele alınmıştır. Yargıtay uygulamasında hekimin hafif kusurundan da sorumlu tutulduğu kabul edildiğinden, raporda kusurun “hafif” olarak nitelendirilmesi tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Bilirkişi raporuna itiraz süresi ne kadar?

HMK, raporun taraflara tebliğinden itibaren iki haftalık bir süre öngörür. Taraflar bu süre içinde raporda eksik gördükleri hususların tamamlatılmasını, belirsiz gördükleri hususların bilirkişiye açıklattırılmasını ya da yeni bilirkişi atanmasını talep edebilir (m.281). Mahkeme de gerekli gördüğünde ek rapor alabilir veya yeni bir bilirkişi ya da heyet görevlendirebilir.

Sürenin kaçırılması, sonraki aşamalarda rapora yönelik itirazların dinlenmemesine yol açabilir. Bu nedenle tebliğ tarihinin not edilmesi ve tıbbi değerlendirme gerektiren bir itiraz için zamanın erkenden planlanması önem taşır.

Rapordan ayrı olarak bilirkişinin kendisine de itiraz edilebilir. Hâkimin reddine ilişkin sebepler bilirkişiler için de uygulanır (m.272); örneğin heyetteki bir hekimin davalı hekimle aynı klinikte çalışması ya da daha önce aynı olay hakkında görüş bildirmiş olması tarafsızlık yönünden tartışma konusu olabilir. Ret talebi kanunda öngörülen kısa süre içinde yapılmalıdır.

Hâkim, bilirkişinin görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir (m.282). Raporlar arasında çelişki varsa, bu çelişki giderilmeden hüküm kurulmaması Yargıtay uygulamasında aranan bir ilkedir; çelişkinin giderilmesi için yeni bir heyetten ya da Adli Tıp Kurumunun ilgili kurulundan rapor alınabilir.

Etkili bir itiraz dilekçesi nasıl hazırlanır?

Rapora itiraz, rapordaki sonucu değil gerekçeyi hedef aldığında daha sonuç doğurucu olabilir. Bu bakımdan şu noktalar öne çıkar:

• İncelenmeyen kayıtlar. Heyet önüne gelmeyen ameliyat notu, hemşire gözlem formu, anestezi kaydı veya görüntüleme varsa bunlar tek tek gösterilmelidir. Kayıtların nasıl temin edileceği hasta dosyası ve tıbbi kayıtlar yazısında anlatılmaktadır.
• Cevapsız sorular. Mahkemenin ya da tarafların sorduğu ancak raporda karşılık bulmayan sorular listelenebilir.
• Tıbbi dayanak. Rapordaki değerlendirmenin, olay tarihinde geçerli tıbbi kılavuzlar veya kabul görmüş literatürle çeliştiği noktalar kaynaklarıyla birlikte belirtilebilir.
• Branş uyumu. Heyette olayla ilgili branştan hekim bulunup bulunmadığı denetlenebilir.
• Bilimsel mütalaa. Taraflar, dosya dışından ilgili alanda bilgi sahibi bir kişiden bilimsel görüş alarak dosyaya sunabilir (m.293). Bu görüş mahkeme bilirkişisinin raporu yerine geçmez; ancak rapordaki eksiklikleri görünür kılarak ek rapor veya yeni heyet talebini destekleyebilir.

İtirazın kişisel suçlamalardan uzak, tıbbi ve olgusal bir dille yazılması, değerlendirmenin içeriğe odaklanmasını kolaylaştırır. Gerektiğinde bilirkişinin duruşmada dinlenmesi ve sorulara sözlü açıklama yapması da istenebilir.

Rapordan sonra talep miktarı ve sık yapılan hatalar

Rapor kusuru ve kalıcı zararı ortaya koyduğunda, tazminat hesabı da çoğu zaman bu rapora göre yapılır. 7589 sayılı Kanun ile belirsiz alacak davasına ilişkin HMK m.107 yürürlükten kaldırılmış; kısmi davada talebin, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilmesine imkân tanınmıştır. Kanunun yürürlüğünden önce açılmış belirsiz alacak davalarında ise önceki hüküm uygulanmaya devam eder. Bu yeni düzenlemenin ayrıntıları kısmi dava ve talep artırımı yazısında ele alınmaktadır.

Bilirkişi aşamasında sık karşılaşılan hatalar şunlardır:

• İki haftalık süreyi kaçırmak ya da süre içinde yalnızca genel bir itiraz sunmak.
• Tüm tıbbi kayıtlar dosyaya sunulmadan heyet incelemesine gidilmesine sessiz kalmak.
• Heyette ilgili branşın bulunmamasını dile getirmemek.
• Raporlar arasındaki çelişki giderilmeden yargılamanın sonuçlanmasına itiraz etmemek.
• Tek bir rapor olumsuz geldiğinde sürecin bittiğini düşünmek.

Her dosyanın tıbbi ve hukuki koşulları farklı olduğundan, rapora itirazın kapsamı somut olaya göre değişebilir. Kamu ve özel sağlık kuruluşlarına karşı izlenecek yollar ile genel süreç için tıbbi malpraktis çalışma alanı sayfasına bakılabilir.