Trafik Kazası ve Sigorta Tazminatı

İçindekiler5 bölüm

Trafik kazası; aracında hasar oluşan, yaralanan veya bir yakınını kaybeden kişiler için hem duygusal hem de maddi açıdan yıpratıcı bir süreç başlatır. Bu sürecin hukuki çerçevesini 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu çizer. Kanuna göre trafiğe çıkan her motorlu araç için zorunlu mali sorumluluk sigortası, yani halk arasındaki adıyla trafik sigortası yaptırılmak zorundadır. Trafik sigortası, aracın işletilmesi sırasında üçüncü kişilere verilen zararları poliçe limitleri içinde karşılayan zorunlu bir sigortadır. Kasko ise kişinin kendi aracında oluşan hasarı karşılayan, isteğe bağlı bir sigorta türüdür; iki sigorta sıkça karıştırılsa da işlevleri farklıdır.

Kazadan sonraki ilk saatlerde ve günlerde atılan adımlar, ileride talep edilebilecek tazminatın kapsamını doğrudan etkiler. Delillerin eksiksiz toplanması, sigorta şirketine usulüne uygun yazılı başvuru yapılması ve önerilen tutarın doğru yöntemle değerlendirilmesi sürecin üç kritik halkasıdır. Bu halkalardan birinin atlanması, hak kaybına veya davanın usul yönünden reddine yol açabilir.

Aşağıda kaza anından tazminatın tahsiline kadar izlenen olağan akış, tazminat kalemleri, süreler ve uygulamada sık görülen hatalar genel hatlarıyla açıklanmaktadır.

Bu süreçte neler yapılır

1. Kaza anında tespit yapılır. Yalnızca maddi hasar varsa ve taraflar anlaşabiliyorsa maddi hasarlı trafik kazası tespit tutanağı doldurulur; bu tutanak, tarafların kazanın oluş şeklini çizim ve beyanla kayıt altına aldığı ortak formdur. Yaralanma veya ölüm varsa ya da taraflar anlaşamıyorsa trafik polisi veya jandarma çağrılır. Araçlar yerinden oynatılmadan farklı açılardan fotoğraflanır.

2. Deliller toplanır. Çevredeki güvenlik kameraları ile araç kamerası kayıtları kısa sürede silinebildiğinden gecikmeden istenir; tanıkların ad ve iletişim bilgileri not edilir. Yaralanmalı kazalarda hastane kayıtları ile adli rapor önem taşır. Adli rapor, yaralanmanın niteliğini ve ağırlığını adli makamlar için belgeleyen hekim raporudur.

3. Başvuru dosyası hazırlanır. Kaza tutanağı, poliçe bilgisi, ruhsat, sürücü belgesi, hasar fotoğrafları ve ekspertiz raporu bir araya getirilir. Bedensel zararlarda epikriz, yani tedavi sürecini özetleyen hastane belgesi ile maluliyet oranını gösteren sağlık kurulu raporu dosyaya eklenir; maluliyet, kazaya bağlı kalıcı işlev kaybını ifade eder. Eksik belge, sürecin uzamasının en sık görülen nedenlerindendir.

4. Sigorta şirketine yazılı başvuru yapılır. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 97. maddesi uyarınca, dava açmadan veya tahkime gitmeden önce zarar görenin ilgili sigorta şirketine yazılı başvuru yapması zorunludur. Şirketin bu başvuruyu on beş gün içinde yanıtlaması gerekir. Süre yanıtsız geçer veya verilen yanıt talebi karşılamazsa dava ve tahkim yolu açılır.

5. Teklif, hesap yapılmadan değerlendirilmez. Bedensel zararlarda tazminat; yaş, kusur oranı, maluliyet oranı ve gelir gibi verilerle yapılan aktüeryal hesapla belirlenir. Aktüeryal hesap, bu verileri matematiksel bir yönteme bağlayan teknik hesaplamadır. Sigortanın ilk teklifinin bu hesap görülmeden kabul edilmesi, gerçek zarar ile ödenen tutar arasındaki farktan vazgeçilmesi sonucunu doğurabilir.

6. Uyuşmazlık hâlinde tahkim veya dava yoluna gidilir. Başvuru reddedilir, yanıtsız kalır veya önerilen tutar yetersiz bulunursa Sigorta Tahkim Komisyonuna ya da mahkemeye başvurulabilir. Sigorta şirketine karşı açılacak tazminat davalarında, davanın niteliğine göre yazılı başvuru şartının yanında arabulucuya başvurulmuş olmasının da dava şartı olarak arandığı hâller bulunmaktadır; arabuluculuk, tarafların tarafsız bir arabulucu eşliğinde anlaşmayı denediği ön aşamadır ve bu şartın arandığı hâllerde aşama tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. Sigorta Tahkim Komisyonu yoluna gidilmesi hâlinde ise böyle bir arabuluculuk şartı aranmaz. Kusurlu sürücüye, araç sahibine veya işletene karşı açılacak davalarda durumun farklı değerlendirilebileceği göz önünde tutulmalıdır. Hangi yolun seçileceği; talep edilen tutara, süre beklentisine ve dosyanın niteliğine göre değişir.

Tazminat kalemleri nelerdir?

Araç hasarına ilişkin taleplerin başında onarım bedeli ve değer kaybı gelir. Değer kaybı, kazaya karışan aracın kusursuz biçimde onarılsa bile ikinci el piyasasında uğradığı fiyat düşüşüdür ve kusurlu tarafın trafik sigortasından istenebilir.

Bedensel zararlarda sürekli sakatlık tazminatı, kazada oluşan kalıcı işlev kaybının kişinin çalışma gücüne yaşam boyu etkisini karşılar. Geçici iş göremezlik tazminatı, tedavi ve iyileşme döneminde çalışılamayan sürenin gelir kaybını ifade eder. Belgelenmiş bakıcı giderleri ile sosyal güvenlik kapsamı dışında kalan tedavi harcamaları da talep edilebilir. Ölümlü kazalarda, hayatını kaybeden kişinin desteğinden yoksun kalan eş, çocuk, anne ve baba gibi yakınlar destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Cenaze ve defin giderleri ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda ölüm hâlinde uğranılan zararlar arasında ayrıca sayılan, destekten yoksun kalma zararından bağımsız bir kalemdir ve bu gideri fiilen üstlenen kişi tarafından talep edilebilir.

Bu kalemlerin tamamı aynı muhataptan istenmez. Geçici iş göremezlik zararı ile bakıcı giderleri gibi bazı kalemlerin, zorunlu trafik sigortası genel şartlarında sayılan teminatlar kapsamında ne ölçüde karşılanacağı tartışmalı olabildiğinden, bu kalemlerin kusurlu sürücü, araç sahibi ve işletene karşı da ileri sürülmesi değerlendirilebilir. Hangi kalemin hangi muhataptan isteneceği dosya bazında değerlendirilmelidir.

Manevi tazminat, yani kaza nedeniyle duyulan acı ve elemin karşılığı olarak istenen tutar, zorunlu trafik sigortasının kapsamı dışındadır. Bu talep sigorta şirketine değil; kusurlu sürücüye, araç sahibine ve işletene karşı mahkemede ileri sürülür.

Süreler ve zamanaşımı

Zamanaşımı, kanunda öngörülen süre geçtikten sonra borçlunun bunu ileri sürmesi hâlinde alacağın dava yoluyla istenememesi sonucunu doğuran süredir; hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate almaz. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. maddesine göre trafik kazasından doğan tazminat talepleri, zarar görenin zararı ve sorumlusunu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl ve her hâlde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Kazaya yol açan eylem aynı zamanda suç oluşturuyorsa —yaralanmalı ve ölümlü kazalarda olduğu gibi— ceza kanunundaki daha uzun dava zamanaşımı süreleri tazminat talepleri için de uygulanır; uygulamada bu süre yaralanmalı kazalarda sekiz yılı, ölümlü kazalarda on beş yılı bulabilmektedir. Sürelerin hesabı somut olaya göre değiştiğinden, geç kalındığı düşünülen dosyalarda dahi durumun ayrıca değerlendirilmesi yerinde olur.

Sigorta Tahkim Komisyonu ve Güvence Hesabı

Sigorta Tahkim Komisyonu, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu ile kurulan ve sigorta şirketleriyle yaşanan uyuşmazlıkları hakemler eliyle, çoğu zaman mahkemeye göre daha kısa sürede çözen bir yapıdır. Komisyona gidebilmek için önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılmış ve talebin reddedilmiş, yanıtsız bırakılmış ya da kısmen karşılanmış olması gerekir. Belirli tutarın altındaki hakem kararları kesindir; bu tutarın üzerindeki kararlara karşı itiraz yolu öngörülmüştür.

Güvence Hesabı ise kazaya neden olan aracın trafik sigortasının bulunmaması, kazaya karışan aracın tespit edilememesi veya sigorta şirketinin iflası gibi hâllerde devreye giren, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu ile düzenlenmiş bir koruma mekanizmasıdır. Hesap kural olarak bedensel zararları karşılar; araç hasarı gibi maddi zararlar, sigortacının iflası hâli dışında kapsam dışında kalır. Bu hâllerde de yazılı başvuru ve belge düzeni aynı şekilde önem taşır.

Sık yapılan hatalar

• İbraname ile düşük tutara erken anlaşmak. İbraname, yapılan ödemeyle başkaca alacak kalmadığının kabul edildiği belgedir; aktüeryal hesap görülmeden imzalanması, aradaki farkın sonradan istenmesini önemli ölçüde zorlaştırır.
• Değer kaybını hiç talep etmemek. Onarım bedeli ödendiğinde sürecin bittiği sanılır; oysa değer kaybı, onarım bedelinden ayrı ve bağımsız bir kalemdir ve talep edilmediğinde karşılıksız kalır. Tutarı; aracın yaşı, kilometresi, hasarın niteliği ve kusur oranına göre belirlenir.
• Hastaneye kaza kaydı açtırmadan taburcu olmak. Kaza ile yaralanma arasındaki bağın sonradan ispatı güçleşir. Hafif görünen yakınmalarda bile hastaneye kaza nedeniyle başvurulduğunun söylenmesi, kaydın adli vaka olarak açılıp açılmadığının sorulması ve taburcu olurken epikriz ile varsa adli rapor örneğinin istenmesi önemlidir.
• Kaza tespit tutanağına itiraz etmemek. Tutanaktaki kusur dağılımı tazminat oranını doğrudan etkiler; hatalı olduğu düşünülen tespite karşı gecikmeden itiraz edilmeli, itiraz imkânı bulunmuyorsa kusur oranının dava veya tahkim aşamasında bilirkişi incelemesiyle yeniden değerlendirilmesinin istenebileceği unutulmamalıdır.
• Başvuru şartını atlayıp doğrudan dava açmak. Sigorta şirketine yazılı başvuru yapılmadan açılan dava usul yönünden reddedilebilir; arabuluculuğun dava şartı olarak arandığı hâllerde bu aşamanın tamamlanmamış olması da aynı sonucu doğurur. Her iki durum da zaman ve masraf kaybı anlamına gelir.
• Kamera kayıtlarını geç istemek. İşyeri ve şehir kameralarındaki görüntüler kısa sürede silinebildiğinden, kayıtların gecikmeden yazılı olarak talep edilmesi gerekir.