Kaza Tespit Tutanağındaki Kusura Nasıl İtiraz Edilir?

Trafik kazasından sonra düzenlenen kaza tespit tutanağı, olayın nasıl gerçekleştiğini kayıt altına alan ilk belgedir ve kusur dağılımına ilişkin tartışmaların büyük kısmı bu tutanaktan başlar. Kaza tespit tutanağındaki kusura itiraz, tutanağın kim tarafından düzenlendiğine göre farklı yollarla yapılır. Sigorta şirketleri ödeme yaparken çoğu zaman bu belgedeki tespiti esas aldığından, hatalı olduğu düşünülen bir değerlendirmenin kabul edilip edilmeyeceği tazminatın tutarını doğrudan etkiler.

Tutanaktaki kusur değerlendirmesi kural olarak son söz değildir. Ancak bu değerlendirmeyi değiştirmek, yalnızca “yanlış yazılmış” demekle mümkün olmaz; olayın gerçek oluş biçimini gösteren delillerin zamanında toplanması ve doğru merciin önüne getirilmesi gerekir.

Aşağıda tutanak türleri, tutanaktaki kusurun hukuki değeri, polis ve jandarma tutanağına ve sigorta şirketinin kusur tespitine itiraz yolları, işe yarayan deliller ve yargılamada kusur incelemesi ele alınmaktadır.

Kaza tespit tutanağı türleri nelerdir?

Uygulamada iki ana tutanak türü vardır:

• Polis veya jandarma tarafından düzenlenen tutanak. Kazada yaralanma veya ölüm varsa, taraflar olayın oluşu konusunda anlaşamıyorsa ya da mevzuatta sayılan diğer hâllerde trafik polisi veya jandarma olay yerine gelir ve tutanağı düzenler. Bu tutanakta olay yeri krokisi, tarafların beyanları ve çoğu zaman sürücülerin kusur durumuna ilişkin bir değerlendirme yer alır.
• Taraflarca düzenlenen maddi hasarlı kaza tespit tutanağı. Yalnızca maddi hasar bulunan ve tarafların anlaştığı kazalarda sürücüler ortak formu birlikte doldurur ve imzalar. Bu form elektronik ortamda da düzenlenebilmektedir. Formda kusur oranı yazılmaz; taraflar kazanın oluşunu çizim ve hazır seçenekler üzerinden işaretler, kusur değerlendirmesini ise sigorta şirketi yapar.

Hangi tutanağın düzenlendiği, itirazın kime ve nasıl yapılacağını belirler. Bu nedenle tutanağın bir nüshasının alınması ve içeriğinin ilk günlerde dikkatle okunması önem taşır. Özellikle tarafların beyanlarının tutanağa eksiksiz ve doğru biçimde geçirilip geçirilmediği kontrol edilmelidir.

Tutanaktaki kusur değerlendirmesi bağlayıcı mıdır?

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesi, sürücülerin asli kusurlu sayıldığı hâlleri sayar; kırmızı ışıkta geçmek, arkadan çarpmak ve geçiş önceliğine uymamak bu hâllere örnektir. Polis veya jandarma, tutanakta kusuru çoğu zaman bu maddeye atıfla belirtir. Asli kusur, kazanın meydana gelmesinde temel etkiye sahip kusur; tali kusur ise kazaya katkısı daha sınırlı kalan kusurdur.

Tutanak, kamu görevlisince düzenlenen bir belge olduğundan olay yerinde gözleme dayanan tespitleri bakımından önemli bir delil değeri taşır. Buna karşılık tutanaktaki kusur değerlendirmesi, Yargıtay uygulamasında aksi delillerle çürütülebilen bir kanaat niteliğinde görülmektedir. Mahkeme veya hakem heyeti, kusuru tutanaktan bağımsız olarak, gerekirse bilirkişi incelemesiyle yeniden belirleyebilir.

Ceza davası açılmışsa durum ayrıca değerlendirilmelidir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 74. maddesi uyarınca hukuk hâkimi, kusurun değerlendirilmesi bakımından ceza hukukunun sorumluluk hükümleriyle ve ceza hâkiminin beraat kararıyla bağlı değildir; ceza hâkiminin kusura ilişkin değerlendirmesi de hukuk hâkimini bağlamaz. Bununla birlikte ceza dosyasında toplanan deliller ve alınan raporlar, tazminat dosyasında da önemli bir yer tutar.

Polis veya jandarma tutanağına nasıl itiraz edilir?

Tutanaktaki kusur değerlendirmesine karşı izlenebilecek yollar, birbirinden bağımsız birkaç başlıkta toplanabilir:

1. Tutanağı düzenleyen birime dilekçe. Tutanaktaki maddi hataların (yanlış plaka, hatalı yön, eksik beyan) düzeltilmesi ve kusur değerlendirmesinin yeniden ele alınması için tutanağı düzenleyen trafik birimine veya jandarmaya yazılı başvuru yapılabilir. Bu başvurunun sonucu, birimin değerlendirmesine bağlıdır.
2. Ceza soruşturması dosyası. Yaralanmalı kazalarda Cumhuriyet başsavcılığı soruşturma yürütür ve kusur incelemesi için bilirkişi raporu alabilir. Olayın oluşuna ilişkin beyan ve delillerin bu dosyaya sunulması, rapora karşı görüş bildirilmesi mümkündür.
3. İdari para cezasına itiraz. Kazayla birlikte trafik idari para cezası da yazılmışsa, bu cezaya 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 27. maddesi uyarınca tebliğ veya tefhim tarihinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Bu itirazın sonucu tazminat dosyasındaki kusur dağılımını kendiliğinden belirlemez; ancak verilen karar delil olarak değerlendirilebilir.
4. Tazminat dosyasında kusur incelemesi istemek. Uygulamada en sık izlenen yol, sigorta tahkim veya dava aşamasında kusurun bilirkişi eliyle yeniden belirlenmesinin istenmesidir.

Tutanağın kendisinin, tek başına iptal davasına konu edilebilen bir idari işlem olarak görülmediği kabul edilmektedir. Bu nedenle kusura yönelik tartışma, çoğu zaman tazminat sürecinin içinde yürütülür.

Anlaşmalı tutanakta sigortanın kusur tespitine itiraz

Taraflarca doldurulan formda kusuru sigorta şirketi, işaretlenen seçenekleri ve çizimi zorunlu trafik sigortası genel şartlarında yer alan kusur belirleme ölçütleriyle eşleştirerek belirler. Bu nedenle formda yanlış kutunun işaretlenmesi veya çizimin olayı yansıtmaması, kusurun hatalı belirlenmesine yol açabilir. İmzadan önce formun her iki nüshasının aynı içerikte olduğunun kontrol edilmesi, sonradan doğacak tartışmaları azaltır. Taraflar olayın oluşu konusunda anlaşamıyorsa, formu karşı tarafın anlatımına göre imzalamak yerine polis veya jandarmanın çağrılması tercih edilebilir; imzalanmış bir formdaki beyanların aksini sonradan ortaya koymak, olayın üzerinden zaman geçtikçe güçleşebilir.

Şirketin kusur değerlendirmesine katılmayan taraf, gerekçesini ve delillerini içeren yazılı bir itirazla şirkete başvurabilir. İtiraz sonuçsuz kalırsa, kusur tartışması tazminat talebiyle birlikte Sigorta Tahkim Komisyonu önüne veya mahkemeye taşınabilir. Kusur oranı, onarım bedelinin yanında araç değer kaybı tazminatı gibi kalemleri de aynı oranda etkiler.

Kusur itirazında hangi deliller işe yarar?

Tutanaktaki değerlendirmenin değiştirilebilmesi, büyük ölçüde olayın oluşunu bağımsız biçimde gösteren delillere bağlıdır:

• Kamera kayıtları: araç içi kamera, çevredeki işyerlerinin güvenlik kameraları ve şehir içi kamera sistemleri. Bu kayıtlar kısa sürede silinebildiğinden gecikmeden yazılı olarak istenmelidir.
• Fotoğraflar: araçların çarpışma sonrası konumu, yol çizgileri, trafik işaretleri ve ışıklar, fren izleri.
• Hasar bilgileri: hasarın araç üzerindeki yeri ve yönü, eksper raporu. Çarpışma açısı, beyanlarla çelişen bir oluşu ortaya koyabilir.
• Tanık bilgileri: olayı gören kişilerin ad ve iletişim bilgileri.
• Resmî kayıtlar: ifade tutanakları, olay yeri inceleme raporu ve soruşturma dosyasındaki bilirkişi raporu.

Delillerin kaybolma tehlikesi varsa, dava açılmadan önce de 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 400. ve devamı maddelerinde düzenlenen delil tespiti istenebilir. Delil tespiti, ileride kullanılacak bir delilin mahkeme aracılığıyla önceden kayıt altına alınmasıdır.

Kusur oranı tazminatı nasıl etkiler, mahkemede nasıl belirlenir?

Kusur oranı, tazminat hesabının doğrudan çarpanıdır. Zarar görenin de kusuru varsa, Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesi çerçevesinde tazminattan bu oranda indirim yapılabilir. Örneğin yüzde 25 kusurlu bulunan bir sürücü, hesaplanan zararının kural olarak yüzde 75’ini karşı tarafın sigortacısından isteyebilir; tam kusurlu bulunan sürücü ise karşı taraftan tazminat isteyemez. Bedensel zararlarda bu etki çok daha belirgindir; konu trafik kazasında yaralanma tazminatı yazısında ayrıca ele alınmaktadır.

Yargılamada kusur, kural olarak trafik konusunda nitelikli bilirkişiler veya Adli Tıp Kurumu’nun trafik kazalarına ilişkin ihtisas dairesi tarafından değerlendirilir. Bilirkişi raporu tebliğ edildikten sonra Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 281. maddesi uyarınca iki hafta içinde eksikliklere ve hatalara karşı itiraz edilebilir. Raporlar arasında çelişki varsa, bu çelişkinin giderilmesi için yeni bir rapor alınması istenebilir. Taraflar ayrıca kendi seçtikleri bir bilirkişiye bilimsel mütalaa hazırlatarak dosyaya sunabilir.

Sonuç olarak tutanaktaki kusur değerlendirmesi önemli bir başlangıç noktasıdır, ancak tek başına belirleyici değildir. İtirazın sonucu somut olaya, delillerin niteliğine ve zamanında toplanıp toplanmadığına göre değişir.