Kamu ve Özel Hastanede Malpraktis Davası: Kime, Hangi Mahkemede?

Tıbbi bir müdahale sonrasında zarar gören hastanın ilk sorularından biri, malpraktis davasının kime karşı ve hangi mahkemede açılacağıdır. Malpraktis davası, yani hekimin veya sağlık kuruluşunun tıbbi standarda aykırı davranışından doğan zararın giderilmesi için açılan dava, tedavinin kamu hastanesinde mi yoksa özel hastanede mi yapıldığına göre tamamen farklı bir yola girer. Aynı ameliyat, aynı hata ve aynı zarar; bir hastanede idare mahkemesinin, diğerinde adli yargının konusu olabilir.

Bu ayrım yalnızca mahkemenin adını değiştirmez. Davalının kim olacağı, dava açmadan önce hangi başvurunun yapılması gerektiği, hangi sürelerin işlediği ve arabuluculuğun gündeme gelip gelmediği de hastanenin türüne bağlıdır. Yanlış yolda açılan dava, uyuşmazlığın esası incelenmeden reddedilebilir; bu da zaman ve süre kaybına yol açar.

Aşağıda kamu ve özel sağlık kuruluşlarındaki dava yolları, dava öncesi zorunlu adımlar, uygulamanın henüz yerleşmediği noktalar ve sık karışan durumlar genel hatlarıyla ele alınmaktadır.

Kamu hastanesinde malpraktis davası kime karşı açılır?

Devlet hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri ve devlet üniversitelerinin hastaneleri kamu hizmeti yürüten idarelerdir. Bu hastanelerde verilen sağlık hizmetinden doğan zararlarda idarenin sorumluluğu “hizmet kusuru” esasına göre değerlendirilir. Hizmet kusuru, kamu hizmetinin hiç işlememesi, geç işlemesi ya da kötü işlemesi anlamına gelir; tek bir hekimin hatası da idarenin hizmet kusuru olarak nitelendirilir.

Bu alanda belirleyici kural Anayasa’nın 129. maddesinin beşinci fıkrasıdır: kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ancak idare aleyhine açılabilir. Bu nedenle kamu hastanesinde görev yapan hekime doğrudan tazminat davası açılamaz; dava, hekimin bağlı olduğu idareye karşı açılır. Davalı, Sağlık Bakanlığına bağlı hastanelerde kural olarak Sağlık Bakanlığı, devlet üniversitesi hastanelerinde ise ilgili üniversitedir. İdare ödediği tazminat için koşulları varsa hekime rücu edebilir; ancak bu, hasta ile idare arasındaki davanın konusu değildir.

Dava, idari yargıda tam yargı davası olarak görülür. Tam yargı davası, idarenin eylem veya işlemlerinden doğan zararın parasal olarak giderilmesi için açılan davadır. Maddi tazminatın yanında manevi tazminat da bu davada istenebilir.

Kamu hastanesinde dava öncesi idareye başvuru ve süreler

Malpraktis, idarenin bir “eylemi” niteliğindedir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 13. maddesi, idari eylemden zarar görenlerin dava açmadan önce ilgili idareye başvurmasını şart koşar. Süreç şu sırayla işler:

1. İdareye başvuru. Zararın giderilmesi talebi, eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye yazılı olarak yapılır. Başvuruda olay, zarar kalemleri ve talep edilen tutar açıkça gösterilmelidir.
2. İdarenin cevabı. İdare talebi kısmen veya tamamen reddedebilir; altmış gün içinde cevap vermezse talep reddedilmiş sayılır.
3. Dava açma süresi. Ret işleminin tebliğini izleyen günden veya altmış günlük sürenin bittiği tarihten itibaren, idare mahkemelerinde altmış günlük dava açma süresi içinde tam yargı davası açılır.

Bu süreler hak düşürücü niteliktedir ve mahkemece kendiliğinden gözetilir. “Öğrenme” tarihinin malpraktis dosyalarında hangi ana bağlanacağı, örneğin zararın tıbbi bir hatadan kaynaklandığının bir raporla ortaya çıktığı hâllerde, somut olaya göre tartışılabilir. İdari yargıda dava şartı arabuluculuk uygulanmaz. Süre konusunun daha geniş bir özeti tazminat davalarında zamanaşımı yazısında yer almaktadır.

Özel hastanede malpraktis davası hangi mahkemede açılır?

Özel hastane, özel tıp merkezi veya muayenehanesinde serbest çalışan hekim bakımından uyuşmazlık adli yargıda görülür. Hasta ile özel hastane arasındaki ilişki, öğretide ve yargı kararlarında kural olarak hastaneye kabul sözleşmesi, hekimle ilişki ise vekâlet sözleşmesi olarak nitelendirilir. Talep, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun sözleşmeye aykırılık ve haksız fiil hükümlerine dayandırılabilir. Kamu hastanesinden farklı olarak burada hastane ile birlikte hekime de dava açılabilir.

Görevli mahkeme konusunda Yargıtay uygulamasında hasta ile özel sağlık kuruluşu arasındaki ilişki çoğunlukla 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında bir tüketici işlemi sayılmakta ve görevli mahkeme tüketici mahkemesi olarak belirlenmektedir. Tüketici mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi, tüketici mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

Bununla birlikte her dosya aynı sonuca varmaz. Davanın yalnızca haksız fiile dayandırılması, davacının sözleşmenin tarafı olmayan bir yakın olması ya da davalının hastayla doğrudan sözleşme kurmamış bir hekim olması gibi hâllerde görevli mahkemenin tüketici mahkemesi mi asliye hukuk mahkemesi mi olduğu tartışılabilmektedir. Görev kuralı kamu düzenine ilişkin olduğundan mahkemece kendiliğinden gözetilir; bu nedenle dava dilekçesinde talebin hangi hukuki ilişkiye dayandığının açıkça kurulması önem taşır.

Özel hastane davalarında arabuluculuk zorunlu mu?

Bu soru, uygulamanın en az netleşmiş noktalarından biridir. 6502 sayılı Kanun, tüketici mahkemesinde görülecek davalarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını kural olarak dava şartı hâline getirmiştir. Tüketici hakem heyetlerinin görev alanına giren, yani parasal sınırları her yıl güncellenen tutarların altında kalan uyuşmazlıklar bu kuralın dışındadır; ancak malpraktis taleplerinde tutarlar çoğu zaman bu sınırları aşar.

Bedensel zarara ve ölüme dayanan malpraktis tazminat taleplerinin dava şartı arabuluculuk kapsamına girip girmediği konusunda farklı yaklaşımlar bulunmakta ve uygulama tam olarak yerleşmiş görünmemektedir. Davanın asliye hukuk mahkemesinde görülmesi gerektiği kabul edilen hâllerde ise ayrı bir değerlendirme gerekir. Arabuluculuk şartının arandığı bir davada bu adım atlanırsa dava esasa girilmeden usulden reddedilebileceğinden, uygulamada dava öncesinde arabulucuya başvurulmasının ihtiyatlı bir yol olarak tercih edildiği görülmektedir. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı durur.

Kamu mu özel mi: sık karışan durumlar

Hastanenin türü her zaman ilk bakışta anlaşılmayabilir. Sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

• SGK ile anlaşmalı özel hastane. Hastanın Sosyal Güvenlik Kurumu güvencesiyle tedavi görmesi, hastaneyi kamu kurumu yapmaz; uyuşmazlık kural olarak adli yargıda görülür.
• Şehir hastaneleri. Kamu-özel iş birliği modeliyle yapılmış olsalar da sağlık hizmeti Sağlık Bakanlığı tarafından sunulduğundan, kural olarak kamu hastanesi gibi idari yargı yolu izlenir.
• Devlet üniversitesi ve vakıf üniversitesi hastaneleri. Devlet üniversitesi hastanesi kamu hastanesidir. Vakıf üniversitesi hastanelerinde ise uyuşmazlığın kural olarak adli yargıda görüldüğü kabul edilmekle birlikte, kurumun kendine özgü yapısı nedeniyle dosya bazında değerlendirme yapılması gerekir.
• Sevk edilen hasta. Tedavi önce özel hastanede başlayıp kamu hastanesinde devam etmişse ya da tersi olmuşsa, zararın hangi aşamada doğduğu belirleyicidir. Her iki kurumun da kusuru ileri sürülüyorsa, idari ve adli yargıda ayrı ayrı dava açılması gerekebilir.

Bu nitelendirmenin doğru yapılabilmesi için hangi kurumda hangi işlemin yapıldığını gösteren kayıtlara ihtiyaç vardır. Kayıtların nasıl isteneceği hasta dosyası ve tıbbi kayıtlar yazısında anlatılmıştır.

Talep miktarı, deliller ve süreler

Malpraktis davalarında zararın tam tutarı çoğu zaman dava açılırken bilinemez; maluliyet oranı ve hesap, yargılama sırasında alınan raporlarla netleşir. Adli yargıda bu ihtiyaç uzun süre belirsiz alacak davasıyla karşılanıyordu. 7589 sayılı Kanun’la, 31 Temmuz 2026’dan itibaren 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 107. maddesi yürürlükten kaldırılmış; kısmi davada talebin, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sonuna kadar artırılabilmesine imkân tanınmıştır. Bu tarihten önce açılmış belirsiz alacak davalarında önceki hüküm uygulanmaya devam eder. Yeni düzen kısmi dava ve talep artırımı yazısında ele alınmıştır. İdari yargıda ise 2577 sayılı Kanun, tam yargı davalarında dava konusu miktarın yargılama sırasında harcı ödenerek bir defaya mahsus artırılmasına imkân tanımaktadır.

Her iki yargı kolunda da kusurun varlığı çoğunlukla Adli Tıp Kurumu veya üniversitelerden alınan bilirkişi raporlarıyla belirlenir; raporlara itiraz ayrı bir yazıda ele alınmıştır.

Özel hastaneye karşı sözleşmeye dayanan taleplerde vekâlet sözleşmesinden doğan alacaklar için öngörülen beş yıllık zamanaşımı, haksız fiile dayanan taleplerde ise iki yıllık ve on yıllık süreler gündeme gelir; fiil suç oluşturuyorsa daha uzun ceza zamanaşımı uygulanabilir. Hangi sürenin geçerli olacağı talebin nasıl kurulduğuna ve somut olaya göre değişebilir. Hekim hakkında savcılığa yapılan şikâyet ise ayrı bir süreçtir; ceza soruşturmasının sürmesi, tazminat yolundaki başvuru ve dava sürelerini kural olarak kendiliğinden durdurmaz.