İşten çıkarıldım ya da alacaklarım ödenmedi

Adım adım

Sıra her olayda aynı olmayabilir; adımlar genel bir çerçevedir.

1. 01

   İşten çıkarıldığınız güne ait belgeleri saklayın

   Fesih bildirimi (işten çıkarıldığınızı bildiren yazı), istifa dilekçesi, tutanaklar ve savunma istem yazıları birlikte değerlendirilir. İşten ayrılış bildirgesindeki çıkış kodu da bunlara bakılarak incelenir. Çıkış kodunun gerçek sebeple uyuşmaması sık görülen bir çelişkidir; bu belgeleri bildirimi aldığınız gün bir arada saklayın.

   Ayrıntılı yazı: İşçilik Alacakları
2. 02

   İşe dönmek istiyorsanız bir aylık süreye dikkat edin

   İş güvencesi için kural olarak işverenin en az otuz işçi çalıştırması, en az altı aylık kıdem ve belirsiz süreli sözleşme gerekir. Bu kapsamdaysanız, işten çıkarıldığınız size bildirildikten sonra bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir; yazılı bir bildirim verilmediyse yazı beklemeyin. Anlaşma olmazsa son tutanağın düzenlendiği günden itibaren iki hafta içinde işe iade davası açılır. Bu süreler hak düşürücüdür: kaçırılırsa işe iade yolu kapanır, ama diğer işçilik alacakları istenebilir.

   Ayrıntılı yazı: İşe İade Davası: Süreler, Şartlar ve Sonuçları
3. 03

   Kıdem ve ihbar tazminatı koşullarına bakın

   Kıdem tazminatı için aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmanız gerekir. İşveren sizi ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı bir davranışınız (ör. izinsiz devamsızlık, güveni kötüye kullanma) dışında bir nedenle çıkardıysa bu hak doğar. İhbar tazminatı, işveren önceden haber verme süresine uymadan çıkardığında gündeme gelir; bu süre kıdeme göre iki ile sekiz hafta arasıdır. İkisi de yalnız brüt maaşınız üzerinden değil, yol ve yemek gibi düzenli ödemeler eklenerek (giydirilmiş ücret) hesaplanır.

   Ayrıntılı yazı: Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Şartları
4. 04

   Ücret, fazla mesai ve izinleri ayrı kalemler olarak düşünün

   Fazla çalışma, yıllık izin, hafta tatili ve genel tatil ücretleri tazminatlardan ayrı kalemlerdir. Her birinin kendi hesap yöntemi ve ispat kuralı vardır. Kullanılmayan yıllık izinlerin ücreti, sözleşme hangi nedenle sona ererse ersin istenebilir. Fazla mesai için bordro, banka dökümü, puantaj, turnike kayıtları ve iş yazışmaları önemlidir; telefon değiştirirken bunları yedekleyin.

   Ayrıntılı yazı: Fazla Mesai (Fazla Çalışma) Nasıl İspatlanır?
5. 05

   Kendiniz ayrılacaksanız (istifa) nedeni yazılı ve açık bildirin

   Ücretin ya da fazla mesainin ödenmemesi, sigorta priminin eksik bildirilmesi veya sistematik yıldırma (mobbing) hâllerinde işçinin haklı nedenle hemen ayrılması (derhal fesih) gündeme gelebilir. Koşulları varsa kıdem tazminatı da istenebilir. Bildirimde nedeni açıkça yazın; yalnızca “istifa ediyorum” yazan bir metin, sonradan haklı nedene dayanmayı güçleştirir. İşverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı bir davranışı nedeniyle ayrılacaksanız, kural olarak bunu öğrendiğiniz günden itibaren altı iş günü içinde ayrılmanız gerekir. Bu süre en geç olaydan itibaren bir yıldır. Mobbing gibi süren durumlarda süre son olaydan itibaren değerlendirilebilir; yine de beklemek tartışma doğurabilir.

   Ayrıntılı yazı: İşyerinde Mobbing: İspat, Haklı Fesih ve Tazminat
6. 06

   İbraname ve bordroyu okumadan imzalamayın

   İbraname, alacaklardan vazgeçildiğini gösteren belgedir. Fesihten itibaren bir ay dolmadan düzenlenen, alacağın türünü ve tutarını açıkça göstermeyen ya da ödemesi bankadan yapılmayan ibranameler geçerli sayılmaz. Eksik ödeme içeren bir ibraname yalnızca ödenen tutar için makbuz yerine geçer. İtiraz notu düşülmeden imzalanan ücret bordrosu ise, o ayın ödemelerinin bordrodaki gibi yapıldığına güçlü bir delil olur. Katılmadığınız bir bordroyu imzalarken yanına çekince notu (ihtirazi kayıt) yazmak, hak arayışını kolaylaştırabilir.

   Ayrıntılı yazı: İşçilik Alacakları
7. 07

   Arabuluculuk tutanağını satır satır okuyun

   İşçilik alacakları için dava açmadan önce adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvurmak zorunludur; bu aşama atlanırsa dava esasa girilmeden reddedilir. Anlaşma sağlanırsa tutanak icra yoluyla uygulanabilir ve anlaşılan konular için sonradan dava açılamaz. “Tüm işçilik alacaklarından feragat” gibi geniş bir ifade, o gün hiç konuşulmamış kalemleri de kapsayabilir. Tutanağın hangi kalemleri ve hangi dönemi kapsadığını imzadan önce kontrol edin.

Hazırlamanız yararlı belgeler

Elinizde olmayan belgeler görüşmeye engel değildir; liste genel bir hazırlık önerisidir.

• Fesih bildirimi, istifa dilekçesi ve savunma istem yazıları
• İşten ayrılış bildirgesi ve SGK’ya bildirilen çıkış kodu
• İş sözleşmesi, bordrolar, hizmet dökümü ve maaşın yattığı banka dökümleri
• Puantaj, giriş-çıkış (turnike) ve servis kayıtları
• Mesai dışında gönderilen iş e-postaları ve mesajlaşma grubu kayıtları
• İzin formları ve izin taleplerine ilişkin yazışmalar
• Birlikte çalıştığınız kişilerin ad ve iletişim bilgileri

Sık yapılan hatalar

• “Tazminatın sonra ödenir” denilerek uzatılan istifa dilekçesini imzalamak.
• Çekince (ihtirazi kayıt) yazmadan ibraname ya da bordro imzalamak.
• Sözlü ödeme vaatlerini beklerken işe iade için öngörülen bir aylık süreyi kaçırmak.
• Haklı nedenle ayrılırken yalnızca “istifa ediyorum” yazan bir metin vermek.
• Telefon değiştirirken iş yazışmalarını ve çalışma kayıtlarını yedeklememek.
• Arabuluculuk tutanağını, hangi kalemleri ve dönemi kapsadığını okumadan imzalamak.