İş Kazasında Maddi ve Manevi Tazminat: Kalemler ve SGK Mahsubu

İş kazası tazminatı tek bir ödeme değil, kazanın yol açtığı farklı kayıpların ayrı ayrı hesaplandığı kalemlerin toplamıdır. Bir kaza sonrasında işverenden istenebilecek maddi ve manevi tazminatın kapsamı; yaralanmanın ağırlığına, kalıcı bir kayıp bulunup bulunmadığına, kazada kimin ne ölçüde kusurlu olduğuna ve Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) bağladığı gelirlere göre belirlenir.

Uygulamada sık karşılaşılan bir yanılgı, SGK’dan alınan geçici iş göremezlik ödeneği veya sürekli iş göremezlik gelirinin işverene karşı ileri sürülebilecek hakların yerini tuttuğu düşüncesidir. Oysa SGK ödemeleri sosyal güvenlik sisteminin sağladığı haklardır; bunlarla karşılanmayan zarar, kusuru bulunan işverenden ayrıca istenebilir. Bu iki hesap birbirine bağlıdır, çünkü aynı zararın iki kez karşılanmaması için SGK gelirleri belirli kurallarla tazminattan düşülür.

Aşağıda işverenin sorumluluğunun dayanağı, maddi ve manevi tazminat kalemleri, SGK gelirlerinin mahsubu, kusurun hesaba etkisi ve 2026 yılında yürürlüğe giren değişikliklerin bu davalara etkisi genel hatlarıyla ele alınmaktadır.

İş kazasında işverenden hangi tazminatlar istenebilir?

İşverenin sorumluluğu, iş sözleşmesinden doğan işçiyi gözetme borcuna dayanır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 417. maddesi, işverene işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi alma yükümlülüğü yükler; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu da bu yükümlülüğün ayrıntılarını düzenler. Aynı madde, işverenin kanuna veya sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü ya da vücut bütünlüğünün zedelenmesinden doğan zararların sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabi olduğunu belirtir.

Talepler üç ana grupta toplanır:

• Bedensel zarara bağlı maddi tazminat. Türk Borçlar Kanunu’nun 54. maddesi bedensel zararları; tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar olarak sayar.
• Ölüm hâlinde maddi tazminat. Kanunun 53. maddesi uyarınca cenaze giderleri, ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ve çalışma gücü kaybı ile ölenin desteğinden yoksun kalanların kayıpları istenebilir. Destek tazminatının ayrıntıları destekten yoksun kalma tazminatı yazısında ayrıca anlatılmıştır.
• Manevi tazminat. Kazanın yol açtığı acı ve elem için kazazedeye, ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde yakınlarına ödenen tazminattır.

İş kazasından doğan tazminat davaları iş mahkemesinde görülür. İşçilik alacaklarının aksine, bu davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunlu değildir.

Maddi tazminat kalemleri nelerdir?

Maddi tazminat, kazanın malvarlığında yol açtığı eksilmeyi karşılar ve bilirkişi tarafından aktüeryal yöntemle, yani yaşam tabloları ve gelir verileri kullanılarak hesaplanır. Başlıca kalemler şunlardır:

1. Tedavi giderleri. SGK tarafından karşılanmayan ilaç, protez, ortez, fizik tedavi, yol ve konaklama gibi giderlerdir. Kurumca karşılanan giderler ayrıca istenemez; bu nedenle fatura ve ödeme belgelerinin saklanması önem taşır.
2. Geçici iş göremezlik dönemindeki kazanç kaybı. Tedavi süresince çalışılamayan dönemde uğranılan gelir kaybıdır. Bu dönemde SGK’nın ödediği geçici iş göremezlik ödeneğinin hesapta nasıl dikkate alınacağı bilirkişi raporunda ayrıca gösterilir.
3. Sürekli iş göremezlik zararı. Kalıcı bir kayıp varsa, kişinin bakiye ömrü boyunca elde etmesi beklenen kazanç, maluliyet oranıyla çarpılarak bulunur. Hesapta çalışma çağının sonuna kadar süren aktif dönem ile sonrasındaki pasif dönem ayrı değerlendirilir; Yargıtay uygulamasında pasif dönem için kural olarak asgari ücret esas alınır. Gerçek kazancı belgelenemeyen kişiler bakımından da asgari ücret başvurulan ölçütlerdendir; 2026 yılı için net asgari ücret, 1 Ocak 2026’dan itibaren aylık 28.075,50 TL’dir. Oranın doğru tespiti bu kalemin büyüklüğünü doğrudan etkilediğinden, maluliyet oranına itiraz yolları ayrıca önem taşır.
4. Efor kaybı. Kazadan sonra işe dönen ve aynı ücreti almaya devam eden kişi de aynı işi daha fazla çaba harcayarak yapmak zorunda kalabilir. Yargıtay uygulamasında, gelirde fiilî bir azalma olmasa bile bu ek çabanın karşılığının sürekli iş göremezlik zararı kapsamında değerlendirilmesi kabul edilmektedir.
5. Bakıcı gideri. Kazazede günlük yaşamını başkasının yardımı olmadan sürdüremiyorsa, bakım ihtiyacının karşılığı istenebilir. Bakımın aile bireylerince sağlanması, kural olarak bu talebi ortadan kaldırmaz.
6. Ekonomik geleceğin sarsılması. Yaralanmanın kişinin meslekte ilerleme, iş değiştirme veya yeni iş bulma imkânlarını daraltması hâlinde gündeme gelir; somut olaya göre değerlendirilir.

Manevi tazminat neye göre belirlenir?

Manevi tazminat, kazanın kişide yarattığı acı, üzüntü ve yaşam sevincindeki azalmayı bir ölçüde hafifletmeyi amaçlar; bir hesap tablosuyla bulunmaz, hâkim tarafından takdir edilir. Takdirde yaralanmanın ağırlığı ve kalıcılığı, maluliyet oranı, kazazedenin yaşı, tarafların kusur durumu, olay tarihindeki ekonomik koşullar ve tarafların durumu gibi ölçütler birlikte dikkate alınır.

Ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde eş, çocuklar, anne ve baba gibi yakınlar da kendi acıları için ayrıca manevi tazminat isteyebilir. Manevi tazminat, SGK ödemeleriyle karşılanan bir zarar türü olmadığından, Kurumca bağlanan gelirler bu kalemden düşülmez. Takdir yetkisi geniş olduğundan, benzer görünen olaylarda dahi farklı tutarlara hükmedilebilir.

SGK gelirleri tazminattan nasıl düşülür?

İş kazası sonucunda meslekte kazanma gücünü en az %10 oranında kaybeden sigortalıya SGK tarafından sürekli iş göremezlik geliri, ölüm hâlinde hak sahiplerine ölüm geliri bağlanır. Bu gelirler, kazazedenin aynı olay nedeniyle uğradığı maddi zararın bir bölümünü karşılar. Bu nedenle Kurumca bağlanan gelirin “ilk peşin sermaye değeri”, yani gelecekte ödenecek gelirlerin bağlama tarihindeki toplu karşılığı, işverenden istenen maddi tazminattan indirilir.

Bu mahsubun arka planında Kurumun rücu hakkı bulunur. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 21. maddesi uyarınca kaza, işverenin kastı veya iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışı sonucu meydana gelmişse, Kurumca yapılan masraflar ve bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri işverenden geri istenebilir. Böylece işveren, zararın bir kısmını kazazedeye, bir kısmını Kuruma öder; toplam sorumluluğu ise gerçek zararla sınırlı kalır.

Mahsupla ilgili dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:

• Gelir bağlanıp bağlanmadığı. Mahkemeler kural olarak SGK’dan, olay nedeniyle gelir bağlanıp bağlanmadığını ve peşin sermaye değerini sorar. Gelir bağlama süreci tamamlanmadan yapılan hesap eksik kalabilir.
• Rücu edilemeyen ödemeler. Türk Borçlar Kanunu, kısmen veya tamamen rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemelerinin tazminattan indirilemeyeceğini öngörür. Hangi ödemenin bu kapsamda kaldığı, ödemenin türüne ve Kurumun rücu hakkının bulunup bulunmadığına göre değişir.
• Mahsubun sırası. İndirimin kusur indiriminden önce mi sonra mı ve hangi tutar üzerinden yapılacağı teknik bir konudur; Yargıtay uygulamasında bu konuda ayrıntılı ilkeler geliştirilmiştir. Bilirkişi raporundaki mahsup kalemlerinin dayanağı bu nedenle ayrıca kontrol edilmelidir.

Kusur oranı tazminatı nasıl etkiler?

Maddi ve manevi tazminatın belirlenmesinde kusur dağılımı belirleyicidir. İşverenin önlem alma yükümlülüğünü yerine getirmediği ölçüde sorumluluğu artar; kazazedenin kendi kusuru varsa, Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesi uyarınca tazminattan indirim yapılabilir. Kusur oranları genellikle iş güvenliği alanında bilgi sahibi bilirkişilerden alınan raporla belirlenir ve rapordaki dağılım hesabın tamamına yansır. Kusurun nasıl tespit edildiği ve rapora nasıl itiraz edildiği iş kazasında kusur oranı yazısında ayrıca anlatılmaktadır.

Kazazedenin kusurunun bulunması tazminat hakkını ortadan kaldırmaz; yalnızca tutarı azaltır. Buna karşılık kazanın tamamen kazazedenin ağır kusurundan veya illiyet bağını kesen başka bir olaydan kaynaklandığı ileri sürülebilir; bu durumda işverenin sorumluluğu tartışma konusu olur.

2026’da yürürlüğe giren değişiklikler iş kazası davalarını nasıl etkiler?

7589 sayılı Kanun, 31 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır ve bedensel zarar ile destekten yoksun kalma tazminatına ilişkin Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesinde değişiklik yapmıştır. Buna göre kazancın bilindiği döneme ilişkin tazminata olay tarihinden, kazancın bilinmediği ileriye dönük döneme ilişkin tazminata ise karar tarihinden kanuni faiz işletilir. Tahkikat başlamadan önce yapılan ödemeler, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilir. Türk Borçlar Kanunu haksız fiile ilişkin hükümlerin sözleşmeye aykırılıkta da kıyasen uygulanacağını öngördüğünden, bu kuralların işverene karşı açılan davalarda da gündeme gelmesi beklenebilir.

Geçiş hükmü önemlidir: bu değişiklikler yalnızca 31 Temmuz 2026’dan sonra meydana gelen olaylara uygulanır. Daha önce gerçekleşmiş iş kazalarında önceki hüküm ve yerleşik uygulama sürmektedir. Aynı Kanunla belirsiz alacak davası da kaldırılmış, tazminat davalarında kısmi dava ve bir defalık talep artırımı öne çıkmıştır. Bu değişikliklerin bütünü 2026’da tazminat hukukunda nelerin değiştiğine ilişkin yazıda toplu olarak ele alınmaktadır.

Son olarak, zamanaşımı ve dava süreleri olayın özelliklerine göre farklılaşabilir; iş kazasından doğan taleplerde sözleşmeye dayalı genel süre ile ceza zamanaşımının etkisi ayrıca değerlendirilmelidir. Kalemlerin hangilerinin somut dosyada istenebileceği ve tutarları, belgeler ve bilirkişi incelemesi üzerinden belirlenir; burada anlatılanlar genel kurallardır ve somut olaya göre değişebilir.