İşe Giderken veya Serviste Yaşanan Kaza İş Kazası Sayılır mı?

İşe giderken veya işten dönerken yaşanan bir kazanın iş kazası sayılıp sayılmayacağı, uygulamada en çok merak edilen sorulardan biridir. Cevap, kazanın nerede olduğundan çok, kişinin işe nasıl ulaştığına ve kaza anında ne yaptığına bağlıdır. İşverenin sağladığı servis aracında yaşanan bir kaza ile kişinin kendi aracıyla işe giderken geçirdiği kaza, aynı yolda ve aynı saatte olsa bile farklı sonuçlar doğurabilir.

Bu ayrım yalnızca kavramsal değildir. Kazanın iş kazası sayılması, Sosyal Güvenlik Kurumundan (SGK) alınabilecek geçici iş göremezlik ödeneği ve sürekli iş göremezlik geliri gibi hakları doğrudan etkiler. Öte yandan bir kazanın iş kazası sayılması, işverenin tazminat sorumluluğunun da kendiliğinden doğduğu anlamına gelmez; bu iki konu ayrı ayrı değerlendirilir.

Kanun hangi yol kazalarını iş kazası sayar?

İş kazasının hangi hâllerde söz konusu olduğu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 13. maddesinde sınırlı olarak sayılmıştır. Yolculuk ve ulaşım sırasında yaşanan kazalar bakımından şu hâller öne çıkar:

1. İşverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen kazalar. Servis kazaları doğrudan bu bende girer.
2. Görevli olarak işyeri dışına gönderilme nedeniyle, asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda meydana gelen kazalar. Başka bir şehirdeki toplantıya, şantiyeye veya müşteriye gidiş bu kapsamda değerlendirilebilir.
3. İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle meydana gelen kazalar. Şoförlük, kuryelik, dağıtım veya saha çalışması gibi işin kendisinin yolda yapıldığı durumlar bu bentle ilişkilidir.
4. Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen kazalar. İşyeri sınırları içindeki otopark, fabrika sahası veya iç yollar bu kapsamda düşünülebilir.

Kanundaki sayım, kişinin kendi imkânıyla işe gidip gelirken yaşadığı kazayı ayrı bir bent olarak düzenlemez. Bu nedenle kural olarak toplu taşımayla, yürüyerek ya da kendi aracıyla işe giden bir çalışanın yolda geçirdiği kaza, sırf işe gidiliyor olması nedeniyle iş kazası sayılmaz. Bu kuralın istisnaları ise aşağıda anlatılan durumlarda ortaya çıkar.

Servis aracında yaşanan kaza iş kazası mıdır?

İşverenin sağladığı servis aracıyla işe gidiş veya işten dönüş sırasında yaşanan kaza, 5510 sayılı Kanun’un 13. maddesi uyarınca iş kazası sayılır. Bu sonuç için aracın işverene ait olması şart değildir; işverenin bir taşımacılık firmasıyla anlaşarak sağladığı ya da kiraladığı servis de “işverence sağlanan taşıt” niteliğindedir.

Kazanın kimin hatasından kaynaklandığı, iş kazası nitelemesini etkilemez. Servis sürücüsü, karşı aracın sürücüsü ya da çalışanın kendisi kusurlu olsa bile, olay servisle gidiş geliş sırasında gerçekleşmişse SGK bakımından iş kazası kabul edilir. Kusurun önemi, tazminat aşamasında ortaya çıkar.

Bazı durumlarda değerlendirme daha tartışmalı hâle gelir:

• Servise binme ve inme anı: araca binerken veya inerken yaşanan kazalar genellikle servisle bağlantılı kabul edilir.
• Servis durağına gidiş veya duraktan ayrılış: servisten indikten sonra karşıya geçerken ya da durakta beklerken yaşanan kazalarda Yargıtay uygulamasında olayın koşullarına göre farklı sonuçlara ulaşılabilmektedir.
• Güzergâhtan kişisel amaçla sapma: servis, çalışanın kişisel bir işi için güzergâh dışına çıkmışsa, işle bağlantının kesilip kesilmediği ayrıca tartışılabilir.

Kendi aracıyla işe giderken yaşanan kaza ne zaman iş kazası sayılabilir?

Kendi imkânıyla işe gidip gelen çalışanın kazası kural olarak iş kazası sayılmasa da, şu durumlarda sonuç değişebilir:

• İşverenin tahsis ettiği araç: işverenin çalışana kullanması için verdiği bir şirket aracıyla işe gidiş geliş, uygulamada işverence sağlanan taşıt kapsamında değerlendirilebilmektedir.
• İşverenin verdiği bir görevin yolda yapılması: çalışan, işe giderken işveren adına bankaya, müşteriye veya başka bir şubeye uğramakla görevlendirilmişse, kaza işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle meydana gelmiş sayılabilir.
• Görev yolculukları: işveren tarafından başka bir yere gönderilen çalışanın bu yolculuk sırasında yaşadığı kaza, işin gereği olarak yapılan yolculuk kapsamında değerlendirilir.

Buna karşılık işverenin yalnızca yol ücreti ödemesi, kural olarak taşıt sağlanması yerine geçmez. Yol parası alan bir çalışanın toplu taşımada ya da kendi aracında yaşadığı kaza, bu nedenle tek başına iş kazası niteliği kazanmaz. Somut olayın özellikleri sonucu değiştirebileceğinden, her dosyanın kendi koşulları içinde incelenmesi gerekir.

Kaza iş kazası sayılırsa hangi haklar doğar, kim sorumlu olur?

Kazanın iş kazası olarak kabul edilmesi hâlinde, 5510 sayılı Kanun kapsamında tedavi giderlerinin Kurumca karşılanması, istirahat süresi için geçici iş göremezlik ödeneği, kalıcı kayıp varsa sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir bağlanması gündeme gelir. Bu haklar, kazada kimin kusurlu olduğundan bağımsız olarak değerlendirilir.

Tazminat sorumluluğu ise ayrı bir sorudur. Servis kazasında birden fazla sorumlu bulunabilir:

1. Servis aracının sürücüsü ve işleteni: trafik kazasına yol açan sürücü ile aracın işleteni, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu kapsamında sorumludur.
2. Karşı aracın sürücüsü ve işleteni: kaza başka bir aracın kusurundan kaynaklanmışsa onların sorumluluğu da gündeme gelir.
3. Zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortacıları: araçların trafik sigortası, poliçe limitleri içinde bedensel zararlardan sorumludur. Sigorta şirketine karşı dava açılmadan veya tahkime gidilmeden önce yazılı başvuru yapılması gerekir.
4. İşveren: Yargıtay uygulamasında, işverence sağlanan servis aracının sürücüsünün kusurunun işverenin sorumluluğu bakımından da dikkate alındığı görülmektedir. İşveren, çalışanını işe güvenli biçimde ulaştırma yükümlülüğü altında kabul edilir.

Sorumluların her biri, kusur oranı ve hukuki dayanağına göre farklı ölçüde sorumlu tutulabilir. Kusurun nasıl paylaştırıldığı iş kazasında kusur oranı yazısında ayrıca ele alınmıştır. Servis aracında yolcu olarak yaralananların trafik sigortasına ve sürücüye karşı haklarına ilişkin ayrıntılar ise kazada yolcu olarak yaralananların hakları yazısında bulunabilir.

2026 yılı bakımından iki güncel noktaya dikkat etmek gerekir. Zorunlu trafik sigortasının bedensel zarar limitleri 1 Ocak 2026’dan itibaren artırılmıştır; kaza başına uygulanan limitler araç türüne göre farklılık gösterdiğinden, servis olarak kullanılan minibüs ve otobüslerde poliçenin ayrıca incelenmesi gerekir. Ayrıca 7589 sayılı Kanun ile 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun bedensel zararlara ilişkin 55. maddesinde faizin başlangıcı ve önceden yapılan ödemelerin mahsubu konusunda değişiklik yapılmıştır; bu değişiklik yalnızca 31 Temmuz 2026’dan sonra meydana gelen olaylara uygulanır.

SGK kazayı iş kazası saymazsa ne yapılabilir?

Yol ve servis kazalarında, kazanın işle bağlantısı çoğu zaman sonradan tartışma konusu olur. İşveren kazayı bildirmemiş ya da SGK olayı iş kazası saymamış olabilir. Bildirimin nasıl yapıldığı ve işveren bildirmediğinde izlenebilecek yollar SGK’ya iş kazası bildirimi yazısında anlatılmıştır.

SGK’nın olumsuz kararı karşısında iş mahkemesinde iş kazasının tespiti davası açılabilir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu’nun 4. maddesi uyarınca bu davadan önce Kuruma yazılı başvuru yapılması dava şartıdır. Yol ve servis kazalarında, kazanın işle bağlantısını gösterebilecek şu belgeler önem taşır:

• Servis sözleşmesi, servis güzergâhı ve kullanıcı listesi.
• Kaza tespit tutanağı ve varsa ceza soruşturması dosyası.
• İşyerine giriş-çıkış kayıtları, vardiya çizelgesi ve puantaj.
• Görevlendirme yazısı, yolluk belgeleri veya işverenin verdiği talimatı gösteren mesaj ve e-postalar.
• Kazayı gören ya da aynı serviste bulunan çalışanların bilgileri.

İş kazasından kaynaklanan tazminat davalarında, işçilik alacaklarında aranan arabuluculuk şartı bulunmaz. Zamanaşımı ise talebin kime karşı ve hangi hukuki sebebe dayandırıldığına göre farklılık gösterebileceğinden, işverene ve trafik sigortacısına yöneltilecek talepler için ayrı ayrı değerlendirme yapılması yerinde olabilir.